Koele Kruidendagen: Dag 1: Robijnrode ijsthee met hibiscus, munt en citroenmelisse
Deze robijnrode ijsthee combineert de frisse zurigheid van hibiscus met munt en zachte citroenmelisse. Een kleurrijke kruidendrank voor warme dagen.
Op warme dagen grijpen we gemakkelijk naar een glas ijskoud drinken. Het beslagen glas, de rinkelende ijsblokjes en de eerste frisse slok lijken haast bij de zomer te horen.
Toch hoeft een verkoelend drankje niet uitsluitend uit water, ijs en een schijfje citroen te bestaan. Met kruiden kun je een zomerse drank meer kleur, geur en smaak geven. Bovendien vertelt ieder kruid zijn eigen verhaal.
Deze robijnrode ijsthee combineert de frisse zuren van hibiscus met de aromatische koelte van munt en de zachte citroengeur van citroenmelisse. Het resultaat is een kruidige dorstlesser die verfrissend smaakt, maar niet overdreven zoet hoeft te zijn.
Hibiscus: de robijnrode basis
De hibiscus die voor thee wordt gebruikt, is doorgaans Hibiscus sabdariffa, ook bekend als roselle. Voor de drank worden niet zozeer de bloemblaadjes gebruikt, maar de gedroogde, vlezige kelken die na de bloei rond de vrucht achterblijven.
Die kelken geven hun kleur gemakkelijk af aan water. Binnen enkele minuten ontstaat een dieprode tot robijnrode drank.
De rode kleur is afkomstig van anthocyanen, plantaardige kleurstoffen die ook voorkomen in onder andere blauwe bessen, zwarte bessen en rode kool. Daarnaast bevatten de kelken verschillende organische zuren, waaronder citroenzuur en appelzuur. Die combinatie verklaart de fruitige, duidelijk zure smaak van hibiscusthee.
Hibiscus wordt regelmatig omschreven als rijk aan antioxidanten. Dat betekent dat de plant stoffen bevat die in laboratoriumonderzoek oxidatiereacties kunnen beïnvloeden. Zo’n eigenschap maakt een drankje echter nog niet automatisch tot een geneesmiddel. De hoeveelheid die iemand binnenkrijgt, de bereidingswijze en de persoonlijke gezondheidssituatie spelen allemaal een rol.
Er is ook onderzoek gedaan naar het effect van hibiscus op de bloeddruk. Overzichten van klinische studies wijzen op een mogelijk bloeddrukverlagend effect, vooral bij mensen met een verhoogde bloeddruk. De onderzochte hoeveelheden en preparaten verschillen echter, waardoor een dagelijks glas zomerthee niet gelijkgesteld kan worden aan een gestandaardiseerde therapeutische bereiding.
Daarom blijft hibiscus in dit recept in de eerste plaats een prachtig, friszuur en kleurrijk ingrediënt.
Munt: verkoeling die vooral wordt gevoeld
Munt heeft de reputatie verkoelend te zijn. Dat komt niet doordat munt het lichaam daadwerkelijk sterk afkoelt, maar vooral doordat menthol bepaalde koudereceptoren in mond en neus prikkelt. Daardoor ervaren we een frisse sensatie, ook wanneer de drank zelf niet ijskoud is.
Niet iedere muntsoort bevat evenveel menthol. Pepermunt, Mentha × piperita, heeft doorgaans een krachtiger en scherper aroma dan bijvoorbeeld groene munt of aarmunt. Gebruik je verse munt uit de tuin, dan kan de smaak dus per soort behoorlijk verschillen.
Pepermuntblad wordt traditioneel gebruikt bij spijsverteringsklachten zoals een vol gevoel en winderigheid. De Europese geneesmiddelenautoriteit EMA baseert dit gebruik op langdurige toepassing, niet op de bewering dat ieder kopje muntthee dergelijke klachten zal oplossen.
In deze zomerthee heeft munt vooral drie functies:
- hij geeft een frisse geur;
- hij verzacht de zure scherpte van hibiscus;
- hij zorgt voor het kenmerkende koele mondgevoel.
Munt kan snel overheersen. Daarom gebruiken we in dit recept een bescheiden hoeveelheid en voegen we het kruid pas tijdens de laatste minuten van de trektijd toe.
Citroenmelisse: zacht, geurig en verbindend
Citroenmelisse, Melissa officinalis, ruikt bij het kneuzen van het blad fris en citroenachtig. De smaak is meestal zachter dan de geur doet vermoeden. Het kruid heeft niet het scherpe zuur van een echte citroen, maar brengt eerder een groene, licht zoete citroentoets mee.
In deze ijsthee vormt citroenmelisse de brug tussen de zure hibiscus en de uitgesproken munt. Zonder citroenmelisse zou de drank scherper en hoekiger smaken. Met citroenmelisse wordt het geheel ronder.
Citroenmelisse wordt traditioneel gebruikt bij milde stress, ter ondersteuning van de slaap en bij lichte spijsverteringsklachten zoals een opgeblazen gevoel. Ook hier gaat het om traditioneel gebruik zoals beoordeeld door de EMA. In dit recept gebruiken we citroenmelisse vooral als geur- en smaakkruid, niet als therapeutische dosering.
De vluchtige geurstoffen van citroenmelisse verdwijnen gemakkelijk bij langdurige verhitting. Daarom voegen we het blad niet meteen aan het kokendhete water toe, maar pas nadat de hibiscus al enkele minuten heeft getrokken.
Waarom eerst koken en daarna even laten afkoelen?
Voor hibiscus is kokend water niet verkeerd, maar het is ook niet noodzakelijk om de kelken langdurig aan borrelend water bloot te stellen.
Een praktische methode is:
- breng het water aan de kook;
- haal het van de warmtebron;
- laat het één à twee minuten staan;
- schenk het vervolgens over de hibiscus.
Het water is dan doorgaans afgekoeld tot ongeveer 90 à 95 °C. Dat is heet genoeg om kleur, zuren en smaakstoffen goed uit de hibiscuskelken vrij te maken.
Door de munt en citroenmelisse pas na vijf minuten toe te voegen, behouden deze kruiden meer van hun frisse geur. Zo krijgt ieder ingrediënt de trektijd die bij zijn karakter past. Hibiscus vraagt om warmte; munt en citroenmelisse vragen daarnaast om een beetje terughoudendheid.
Recept: robijnrode ijsthee
Opbrengst: ongeveer 1 liter, circa vier glazen
Ingrediënten
- 15 gram gedroogde hibiscuskelken, ongeveer 3 eetlepels
- 10 gram verse munt, ongeveer 3 à 4 takjes, of 2 gram gedroogde munt
- 10 gram verse citroenmelisse, ongeveer 4 à 5 takjes, of 2 gram gedroogde citroenmelisse
- 750 ml water
- 250 ml koud water
- eventueel 1 à 2 eetlepels honing of een ander zoetmiddel
- eventueel ijsblokjes
- eventueel enkele schijfjes citroen of limoen
Bereiding
Breng 750 ml water aan de kook. Haal het water van de warmtebron en laat het één à twee minuten afkoelen.
Doe de gedroogde hibiscuskelken in een hittebestendige kan of kom. Schenk het hete water over de hibiscus en laat vijf minuten trekken.
Voeg vervolgens de verse of gedroogde munt en citroenmelisse toe. Laat alles nog vijf minuten trekken. De totale trektijd van de hibiscus bedraagt daarmee tien minuten.
Zeef de kruiden uit de thee. Wil je de drank zoeter maken, roer de honing of het andere zoetmiddel er dan door zolang de thee nog warm is.
Voeg 250 ml koud water toe en laat de drank verder afkoelen. Zet de thee vervolgens minstens een uur afgedekt in de koelkast.
Serveer de drank koel, eventueel met enkele ijsblokjes en een schijfje citroen of limoen.
Vers of gedroogd?
Verse kruiden bestaan voor een groot deel uit water. Daarom heb je er in gewicht meer van nodig dan van gedroogde kruiden.
Voor dit recept gebruiken we per kruid:
- 10 gram vers blad;
- of 2 gram gedroogd blad.
Dat is geen universele omrekenregel voor alle kruiden en alle recepten. Het is een praktische verhouding die bij deze drank zorgt voor een herkenbare kruidensmaak zonder dat munt of citroenmelisse de hibiscus verdringt.
Gedroogde munt kan snel krachtig worden. Is het blad zeer fijn verkruimeld, begin dan liever met iets minder. Bij verse munt speelt ook de soort een rol. Pepermunt smaakt gewoonlijk scherper dan groene munt.
Moet een zomerse drank ijskoud zijn?
Een glas vol ijsblokjes oogt bijzonder verfrissend, maar een drankje hoeft niet bijna bevroren te zijn om verkoelend te smaken. Munt, een lichtzure smaak en een koele drinktemperatuur kunnen al voldoende zijn.
Er wordt soms stellig beweerd dat koud water de spijsvertering “stillegt”, vetten in de maag laat stollen of het lichaam veel energie kost. Voor zulke algemene beweringen bestaat geen overtuigend bewijs.
De temperatuur van een drank kan de bewegingen van slokdarm en maag wel tijdelijk beïnvloeden. In kleine studies vertraagde zeer koud water aanvankelijk bepaalde maagbewegingen. Ander onderzoek laat zien dat een koude drank in de maag snel wordt opgewarmd en dat het effect op de maaglediging waarschijnlijk klein en van korte duur is.
Voor gezonde mensen is een koud drankje daarom niet automatisch schadelijk. Sommige mensen ervaren na zeer koude dranken echter wel:
- een onaangenaam of krampachtig gevoel in maag of slokdarm;
- een opgeblazen gevoel;
- hoofdpijn of de bekende ‘brain freeze’;
- meer klachten bij een gevoelige spijsvertering;
- moeite met slikken wanneer er al een slokdarmprobleem bestaat.
Bij bepaalde aandoeningen van de slokdarm, zoals achalasie, kunnen koude dranken klachten duidelijk verergeren. Dat is een specifieke medische situatie en mag niet worden vertaald naar de conclusie dat koud drinken voor iedereen slecht is.
De meest praktische middenweg is daarom: serveer de ijsthee koel, maar niet noodzakelijk ijskoud.
Laat een glas dat rechtstreeks uit de koelkast komt eventueel enkele minuten staan. Gebruik één of twee ijsblokjes in plaats van een glas volledig met ijs te vullen. Drink rustig en merk op wat voor jouw lichaam prettig aanvoelt.
Op een hete dag is voldoende drinken uiteindelijk belangrijker dan het volgen van strenge regels over de exacte temperatuur.
IJsblokjes: mooi, maar niet verplicht
IJsblokjes verdunnen de drank terwijl ze smelten. Wie veel ijs gebruikt, kan de thee daarom iets sterker bereiden. In dit recept is daar al enigszins rekening mee gehouden door eerst een geconcentreerde infusie van 750 ml te maken en deze vervolgens met 250 ml koud water aan te vullen.
Wil je voorkomen dat de smaak verwatert, vries dan een deel van de afgekoelde hibiscusthee in een ijsblokjesvorm in. Zo blijft het drankje ook tijdens het smelten robijnrood en kruidig.
Doe verse blaadjes liever niet in de ijsblokjes wanneer je ze lang wilt bewaren. Kruiden kunnen na verloop van tijd donker worden en een wat gekneusde uitstraling krijgen. Voor een kan die dezelfde dag wordt geserveerd, kan het natuurlijk wel.
Hoe zoet moet hibiscusthee zijn?
Hibiscus heeft van nature een uitgesproken zure smaak. Daardoor wordt aan hibiscusdranken vaak veel suiker toegevoegd. Dat is niet altijd nodig.
Laat de drank eerst helemaal afkoelen en proef hem dan opnieuw. Een koude drank smaakt anders dan een warme infusie. Vaak blijkt een kleine hoeveelheid honing al voldoende.
Je kunt de zure smaak ook afronden met:
- een beetje appelsap;
- enkele stukjes aardbei;
- een schijfje zoete sinaasappel;
- wat extra citroenmelisse;
- een klein scheutje vlierbloesemsiroop.
Houd er rekening mee dat honing niet meer volledig oplost in koude thee. Voeg honing daarom toe wanneer de bereiding nog warm is.
Bewaren en voedselveiligheid
Laat de thee na het trekken niet urenlang op een warme plek staan. Koel hem na het zeven vlot af en bewaar hem afgedekt in de koelkast.
Gebruik de drank bij voorkeur binnen twee dagen.
Verwijder schijfjes citrus en verse kruidentakjes na het serveren wanneer je de rest van de thee wilt bewaren. Ze zien er feestelijk uit, maar kunnen na langere tijd bitter worden of de houdbaarheid verkorten.
Gebruik steeds schoon keukengerei en een goed gereinigde kan. Ruikt de drank afwijkend, ontstaat er koolzuur zonder dat dit de bedoeling was of verandert de smaak duidelijk, gebruik hem dan niet meer.
Voor wie is voorzichtigheid verstandig?
Een normaal glas van deze ijsthee is in de eerste plaats een culinaire kruidenbereiding. Toch is het verstandig om niet te doen alsof kruiden per definitie voor iedereen onbeperkt geschikt zijn.
Omdat hibiscus mogelijk invloed heeft op de bloeddruk, is extra voorzichtigheid passend bij mensen die bloeddrukverlagende medicijnen gebruiken. Ook bij medicatie voor de bloedsuikerspiegel, tijdens zwangerschap of borstvoeding en bij een medische behandeling waarbij kruidengebruik moet worden afgestemd, is regelmatig of geconcentreerd gebruik iets om met arts of apotheker te bespreken. Onderzoek naar hibiscus en bloeddruk betreft bovendien andere doseringen en gebruiksperioden dan één incidenteel glas zomerthee.
Munt kan bij sommige mensen oprispingen of refluxklachten versterken. Kies in dat geval voor minder munt of laat het kruid weg en gebruik wat extra citroenmelisse.
Een glas dat niet alleen koud hoeft te zijn
De charme van deze drank zit niet uitsluitend in de temperatuur. Hibiscus brengt kleur en zuur, munt geeft een frisse gewaarwording en citroenmelisse zorgt voor een zachte geurige afronding.
Samen vormen ze een zomerdrank die ook zonder een halve berg ijs verkoelend kan smaken.
Serveer hem koel. Drink hem rustig. En laat niet alleen de thermometer, maar ook je eigen lichaam bepalen wat aangenaam is.
P.S. zelf heb ik wat kruidige honing toegevoegd (honing met o.a. kaneel en kardemom) Geeft een pikant smaakje aan je ijsthee